Category Archives: Ερημογραφια

Ερημογραφια VII: Marilyn is dead

marilyn marilyn1 marilyn2 marilyn3

Η Marilyn Monroe από τον φακό του Lawrence Schiller το 1962. Ο φωτογράφος της λέει «είσαι ήδη διάσημη, τώρα θα κάνεις κι εμένα». Τρεις μήνες αργότερα, στις 5 Αυγούστου, βρίσκεται νεκρή υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες.

Advertisements
Tagged ,

Ερημογραφια VI: Η Εκδικηση της Frances Farmer Στο Σιατλ

Ένα πανέμορφο κορίτσι, μία ιδιοφυία, μία κομμουνίστρια που αντιπαθούσε τους μπάτσους και τα μεγάλα κεφάλια των χολιγουντιανών στούντιο. Και ακόμα: μία τρελή, μία έγκλειστη, μία κλονισμένη, μία περιθωριοποιημένη. Και ακόμα: το κορίτσι που η μάνα της ακροβάτησε στο Λος Άντζελες για να αποδώσει την νευρική κατάρρευση της κόρης της στον Παγκόσμιο Κομμουνισμό. Και τέλος: το γλυκό αυτό είδωλο που στα 18 της έγραψε το παρακάτω κείμενο:

FRANCES FARMER

Ο Θεός Πεθαίνει

Κανείς δεν ήρθε ποτέ να μου πεί: “Είσαι ανόητη. Δεν υπάρχει Θεός. Κάποιος σε παραπλάνησε.” Δεν ήταν φόνος. Νομίζω ο Θεός πέθανε απλά απο γηρατειά. Και όταν συνειδητοποίησα ότι δεν υπήρχε πια, δεν ταράχτηκα. Φαινόταν φυσικό και σωστό.

‘Ισως να φταίει που ποτέ δεν εντυπωσιάστηκα καταλλήλως απο μια θρησκεία. Πήγα στο Κατηχητικό και μου άρεσαν οι ιστορίες για τον Χριστό και το Άστρο των Χριστουγέννων. Ήταν πανέμορφες. Η θύμησή τους έφερνε χαρά και θαλπωρή. Αλλά δεν τις πίστευα. Ο δάσκαλος του Κατηχητικού μιλούσε παρόμοια με την δασκάλα του σχολείου όταν μας έλεγε για τον Τζωρτζ Ουάσινγκτον. Ευχάριστες, όμορφες ιστορίες αλλά όχι αληθινές.

Η θρησκεία ήταν πολύ ασαφής. Ο Θεός ήταν διαφορετικός. Ήταν κάτι πραγματικό, κάτι που μπορούσα να νιώσω. Αλλά ήταν πολύ συγκεκριμένες οι στιγμές που μπορούσα να το νιώσω. Ξάπλωνα σε δροσερά, καθαρά σεντόνια την νύχτα μετά απο ένα μπάνιο, αφού είχα πλύνει τα μαλλιά μου και είχα βουρτσίσει τις γροθιές μου και τα νύχια και τα δόντια. Τότε μπορούσα να ξαπλώνω ακίνητη στο σκοτάδι με το πρόσωπο μου στραμμένο στο παράθυρο με τα δέντρα μέσα του και να μιλάω στον Θεο. “Είμαι καθαρή τώρα. Ποτέ ξανά δεν υπήρξα τόσο καθαρή. Ποτέ δεν θα υπάρξω καθαρότερη.” Και με κάποιο τρόπο, ήταν ο Θεός. Δεν ήμουν σίγουρη ότι δεν ήταν… απλά κάτι δροσερό και σκοτεινό και καθαρό.

Αυτό δεν ήταν θρησκεία, ωστόσο. Αφορούσε σε πολύ μεγάλο βαθμό το σωματικό. Δεν μπορούσα να βιώσω το ίδιο αίσθημα κατά τη διάρκεια της ημέρας, με τα χέρια μου βουτηγμένα στο βρώμικο νερό των πιάτων και με τον σκληρό ήλιο να αποκαλύπτει την βρωμιά στις στέγες. Και μετά απο κάποιο διάστημα, ακόμα και τη νύχτα, το αίσθημα του Θεού δεν κρατούσε. Άρχισα να αναρωτιέμαι τι εννοούσε ο επίσκοπος όταν είπε: “Ο Θεός, ο πατέρας, βλέπει ακόμα και το μικρότερο σπουργίτι να πέφτει. Επιβλέπει όλα τα παιδιά του.” Αυτό μου προκάλεσε μεγάλη σύγχιση. Άλλα ήμουν σίγουρη για ένα πράγμα. Αν ο Θεός ήταν πατέρας, με παιδιά, αυτή η καθαρότητα που ένιωθα δεν ήταν Θεός. Έτσι, τις νύχτες, όταν πήγαινα στο κρεβάτι, σκεφτόμουν πια “Είμαι καθαρή. Νυστάζω.” Και τότε κοιμόμουν. Δεν με εμπόδιζε απ’ το να απολαμβάνω την καθαρότητα εξίσου. Απλά ήξερα πως ο Θεός δεν ήταν εκεί. Ήταν ένας άντρας σε έναν θρόνο στον Παράδεισο, οπότε ήταν εύκολο να τον ξεχάσεις.

Μερικές φορές ανακάλυπτα πως ήταν χρήσιμο να τον θυμάσαι· ειδικά όποτε έχανα πράγματα που είχαν σημασία. Αφού αναστάτωνα το σπίτι, πανικόβλητη και λαχανιασμένη απ’ την αναζήτηση, μπορούσα να σταματήσω στη μέση του δωματίου και να κλείσω τα μάτια μου. “Σε παρακαλώ Θέε, άσε με να βρω το κόκκινο καπέλο μου με τα γαλάζιο στόλισμα.” Συνήθως είχε αποτέλεσμα. Ο Θεός έγινε ο υπερ-πατέρας που δεν μπορούσε να με δείρει. Αλλά αν ήθελα κάτι πολύ, φρόντιζε γι’ αυτό.

Αυτό μου προκαλούσε ικανοποίηση μέχρις ότου άρχισα να σκέφτομαι ότι αν ο Θεός αγαπούσε όλα τα παιδιά του εξίσου, γιατί παιδευόταν για το δικό μου κόκκινο καπέλο και άφηνε άλλους να χάνουν τους πατέρες και τις μητέρες τους για πάντα; Άρχισα να συμπεραίνω ότι δεν είχε μεγάλη σχέση με τα καπέλα, τον θάνατο ή με οτιδήποτε άλλο. Συνέβαιναν είτε το ήθελε ή όχι και εκείνος έμενε στον παράδεισο και έκανε ότι δεν βλέπει. Αναρωτήθηκα για λίγο γιατί ο Θεός ήταν ένα τόσο άχρηστο πράγμα. Φαινόταν χάσιμο χρόνου να τον έχεις. Μετά απο αυτό άρχισε να λιγοστεύει μέχρι που έγινε… ανυπαρξία.

Ένιωσα κάπως περήφανη σκεπτόμενη πως είχα βρει την αλήθεια μόνη, χωρίς τη βοήθεια κανενός. Παραξενευόμουν που άλλοι άνθρωποι δεν την είχαν βρει. Ήμασταν νεότεροι. Είχαμε φτάσει πέρα απ’ αυτόν. Γιατί δεν μπορούσαν να το δούν; Ακόμα με παραξενεύει.

Μια μέρα του 1999, η Frances Farmer πήρε την εκδίκησή της απ’ το Seattle.

Tagged ,

Ερημογραφια V: Οι Πολεις Και Η Επιθυμια

Μετά τρεις ημέρες, πηγαίνοντας προς το νότο, ο ταξιδιώτης συναντάει την Αναστασία, πόλη που την περιβρέχουν ομόκεντρα κανάλια και πάνω της πετούν χαρταετοί. Θα ‘πρεπε τώρα ν’ απαριθμήσω τα εμπορεύματα που εδώ συμφέρει ν’ αγοράσεις: αχάτη, όνυχα, χρυσόπρασο και άλλες ποικιλίες του χαλκηδονίου· να παινέσω το κρέας του φασιανού που εδώ μαγειρεύεται πάνω στη φλόγα του σιτεμένου ξύλου της κερασιάς και πασπαλίζεται με πολλή ρίγανη· να πω για τις γυναίκες που είδα να κάνουν μπάνιο στην πηγή ενός κήπου και που – όπως λένε – καμιά φορά προσκαλούν τον περαστικό να ξεντυθεί μαζί τους και να τις κυνηγήσει στο νερό. Όμως μ’ αυτές τις πληροφορίες δε θα σου είχα πει τίποτα για την αληθινή ουσία της πόλης: γιατί ενώ η περιγραφή της Αναστασίας ξυπνάει μία μία τις επιθυμίες έτσι που να σ’ αναγκάσει να τις καταπνίξεις, όταν βρεθείς ένα πρωί στην καρδιά της Αναστασίας οι επιθυμίες ξυπνάνε όλες μαζί και σε περικυκλώνουν. Η πόλη σου φαίνεται σαν ένα σύνολο όπου καμιά επιθυμία δε χάνεται και του οποίου αποτελείς ένα μέρος και επειδή αυτή χαίρεται κάθε τι που εσύ δε χαίρεσαι, σε σένα δε μένει παρά να ζεις μέσα σ’ αυτήν την επιθυμία και να είσαι ευχαριστημένος. Τέτοια είναι η δύναμη, άλλες φορές λένε πως είναι μοχθηρή κι άλλες καλοπροαίρετη, που έχει μέσα της αυτή η απατηλή πόλη: όταν δουλεύεις οχτώ ώρες τη μέρα σαν κόπτης του αχάτη, όνυχα, χρυσόπρασου, η κούρασή σου που δίνει μορφή στην επιθυμία παίρνει απ’ την επιθυμία τη δική της μορφή κι εσύ πιστεύεις ότι χαίρεσαι ολοκληρωτικά την Αναστασία ενώ δεν είσαι παρά σκλάβος της.

~ Ίταλο Καλβίνο, Οι Αόρατες Πόλεις

Tagged ,

Ερημογραφια IV: Nightcall.

Πέρασα περίεργες ημέρες. Όπως και όλοι μας μάλλον. Είδαμε μία εξέγερση και κανείς μας δεν την ονόμασε έτσι. Ίσως γιατί δεν είναι πια κάτι υπεράνθρωπο, κάτι έξω απ’τις δυνατότητές μας, κάποια μακρινή έκρηξη οργής. Είναι πλέον αυτό που κάνουμε ως πλήθος, ο τρόπος να υπάρχουμε. Πλέον ο κόσμος έχει βγει στους δρόμους, στο πεδίο του πολέμου. Οι ιδέες δεν προπαγανδίζονται ιδιωτικά. Το πεζοδρόμιο βρέθηκε για ένα βράδυ απο πάνω μας. Απο κάτω δεν υπήρχε παραλία αλλά ελάχιστα μας πείραξε.

Sic transit gloria mundi θα σκεφτούν κάποιοι. Ναι, έτσι περνάει, έτσι πέφτουν οι κυβερνήσεις, έτσι απελευθερώνεται η μητρόπολη, έτσι το κέντρο της αθήνας ξεφεύγει απο την γενικευμένη εποπτεία. Δεν θα πω ψέματα, όταν ήρθε η Δευτέρα, σε καπιταλισμό ξυπνήσαμε και μάλιστα σε έναν καπιταλισμό χειρότερο απο τον προηγούμενο. Χειρότερο; Όχι, για την ακρίβεια μιλάμε για έναν καλύτερο καπιταλισμό, έναν καπιταλισμό 2.0, πιο βάρβαρο, πιο άνισο, πιο ειλικρινή για τις προθέσεις του. Αλλά σε έναν καπιταλισμό που η βάση του, η δυνατότητά του να παράγει έχει αρχίσει να τον σιχαίνεται, να καταλαβαίνει την λειτουργία του έξω απ’ τα θεωρητικά εργαλεία των οικονομικών επιστημών.

Ρώτησα την φίλη μου την Κ. αν στενοχωρήθηκε για το Αττικόν. “Μ’ αρέσουν οι πόλεις που παθαίνουν τα ίδια με τους κατοίκους τους” είπε.

Tagged

Ερημογραφια ΙΙΙ: Αντιο Στη Φιλοσοφια

Το 1764, ο Joseph Haydn έγραψε την 22η συμφωνία του, γνωστή και ως “ο Φιλόσοφος” λόγω της μορφής ερωταπαντήσεων του πρώτου μέρους της. Το 1995, ο Gavin Bryars, συντάσσει το ξεπέρασμα του Haydn και της disputatio. Εκεί που ο Haydn έβρισκε το κάλλος στο επέκεινα του λόγου, απευθυνόταν σ’ αυτόν μόνο για να αντλήσει τις παιδικές ρητορικές του τεχνικές. Ο Bryars, πρώην φοιτητής φιλοσοφίας, δημιουργεί στο τέλος του λόγου, εκεί που αυτός συγκροτείται στιγμιαία, εκεί που η πολεμική τα καταφέρνει καλύτερα. Ενορχηστρώνει τον σκοτεινό πανηγυρικό του με τσέλο και του δίνει όνομα:

Farewell To Philosophy.

Αντίο στη Φιλοσοφία.

 One of the early ideas Julian Lloyd Webber and I discussed was that it might form a companion piece to one of the Haydn concertos. Given my friendship with some members of the English Chamber Orchestra and my awareness of their repertoire, this suggested a number of particular musical references. The subtitle to the work, for example, combines the subtitles of two idiosyncratic Haydn symphonies and I allude to them in different ways but chiefly through orchestration: for The Philosopher by including a section in the concerto where the orchestration resembles that of the symphony’s first movement (pairs of English and French horns, muted violins and unmuted lower strings); for The Farewell, by the progressive reduction in the orchestration towards the end. Indeed, apart from the orchestral tutti in the last few bars, the last pages of the score are virtually for string quartet. The subtitle also refers to my own background as a philosophy graduate…

Tagged , ,

Ερημογραφια ΙΙ: Η Νεα Διεθνης

Η “Νέα Διεθνής” είναι ένας αχρονικός δεσμός, χωρίς κύρος… χωρίς συντονισμό, χωρίς κόμμα, χωρίς χώρα, χωρίς εθνική κοινότητα, χωρίς συμπολίτευση, χωρίς κοινό ανήκειν σε μία τάξη. Εδώ, η Νέα Διεθνής ονομάζει αυτό που καλεί στην φιλία μίας συμμαχίας χωρίς θεσμούς μεταξύ αυτών που… συνεχίζουν να εμπνέονται από τουλάχιστον ένα από τα πνεύματα του Μαρξ ή του Μαρξισμού. Είναι ένα κάλεσμα να συνενωθούν με έναν καινούριο, συμπαγή και πραγματικό τρόπο – ακόμα και αν η συμμαχία δεν έχει πλέον την μορφή ενός κόμματος ή μιας διεθνούς των εργατών – στην κριτική του κράτους του διεθνούς νόμου, των εννοιών του Κράτους και του έθνους κ.ο.κ., προκειμένου να ανανεώσουν αυτή την κριτική και συγκεκριμένα να την ριζοσπαστικοποιήσουν.

– Jacques Derrida, Φαντάσματα του Μαρξ

κοπυ-πεηστ εξυπνάδων του Ντεριντά από την wikipedia.

Tagged ,

Ερημογραφια Ι: Pruitt-Igoe

Η μεταπολεμική Αμερική είναι ένας θησαυρός αφηγήσεων και πολιτισμού. Από τον μακαρθισμό, μέσα από τους Μαύρους Πάνθηρες και τα κινήματα για τα πολιτικά δικαιώματα του 60-70, στο hip hop και αργότερα στην Sarah Palin, τον Glenn Beck και τα Occupy κινήματα, η αμερικάνικη μηχανή υπήρξε επιτυχέστατη στο να υποδηλώσει την επισφάλεια της Ιστορίας, την αδήλωτη μάχη για το τέλος του κόσμου και την προσωρινότητα της ανθρώπινης δημιουργίας σε κατάσταση μετανεωτερικότητας. Αυτή η διευρυμένη αποσύνθεση του πεδίου της ανθρώπινης δημιουργίας μετέθεσε την κριτική γοητεία από την ρομαντική αφήγηση του αμερικάνικου ονείρου των γελαστών λευκών μεσοαστών Αμερικάνων ανδρών στην ανάδειξη ενός ολόκληρου κόσμου που έχει επικαλυφθεί από τον 1:1 χάρτη που εναπόθεσε ο μύθος του καπιταλισμού της ελευθερίας στο αμερικάνικο σώμα.

Είναι έτσι ένας καταραμένος θησαυρός ιστοριών, ωμών παραμυθιών με αποκλεισμούς και γκετοποιήσεις, διαφθορά και κυριαρχία που αναβάλουν το happy end για κάποια μελλοντική στιγμή που – όπως δήλωσε ο Francis Fukuyama ισχυριζόμενος ότι η νεοφιλελεύθερη κοινοβουλευτική δημοκρατία είναι το τελευταίο πολίτευμα της Ιστορίαςδεν πρόκειται να έρθει ποτέ.

Με την πρόσφατη κυκλοφορία-αφιερώση του Kangding Ray στο κτιριακό συγκρότημα κοινωνικής κατοικίας Pruitt-Igoe, άδραξα την ευκαιρία να ρίξω μία ματιά στην ιστορία του.

Το St. Louis ήταν από τις πόλεις των ΗΠΑ που ασπάστηκαν σθεναρά τον θεσμικό ρατσισμό. Η ισχυρή παρουσία της Ku Klux Klan (η οποία – ίσως δυσανάλογα με την υπόλοιπη χώρα – κρατάει ως και σήμερα στην πολιτεία του Missouri) αποτελεί μεν μία ακραία ιδεολογικοποιημένη έκφανση του ρατσιστικού ήθους, ωστόσο, δεν θα μπορούσε να υπάρξει χωρίς νομική και πολιτισμική ανοχή. Η αναδόμηση της πόλης μετά τον τυφώνα του 1896, παράλληλη της τάσης φυλετικού διαχωρισμού του αστικού περιβάλλοντος σε όλη την Αμερική, οδήγησε το αστικό τοπίο του St. Louis σε μία μορφή άπαρτχαϊντ που την δεκαετία του 1940 στον βορρά φιλοξενούσε τον εκμεταλλευόμενο μαύρο πληθυσμό και στον νότο την λευκή αιτία εξαθλίωσής του.

Σε μία προσπάθεια που σήμερα θα ονομάζαμε “gentrification”, αποφασίστηκε να αξιοποιηθεί η γκετοποιημένη περιοχή DeSotto-Carr για την ανέγερση συγκροτημάτων κοινωνικής κατοικίας ύπο την κυριότητα της αμερικάνικης κυβέρνησης. Μέρος αυτού του πλάνου αποτέλεσε και η έκταση στην οποία υλοποιήθηκε το μοντερνιστικό ορθόδοξο Pruitt-Igoe, ένα έργο 33 κτιρίων 11 ορόφων στα οποία υπήρχε σαφής κτιριακός διαχωρισμός μεταξύ λευκών και μαύρων. Για μία πλειάδα λόγων, το Pruitt-Igoe απέτυχε ως εγχείρημα και εκκενώθηκε σταδιακά μέχρι την ολοκλήρωσή της κατεδάφισής του το 1976.

Μία αναλυτική ιστορία του Pruitt-Igoe μπορεί να βρεθεί στα ελληνικά στο t12 online και στα αγγλικά, το άρθρο της wikipedia είναι παραπάνω απο επαρκές για τα διαδικτυακά πλαίσια.

Σκοπός αυτού του άρθρου δεν είναι να επανεγγραφεί η ιστορία του Pruitt-Igoe, κάτι που άλλωστε δεν είμαι και σε θέση να κάνω. Αντ’ αυτού, προτιμώ να τονίσω κάποια σημεία που μου άσκησαν μία ιδιαίτερη εικαστική (αναγκαστικά, καθώς η άμεση πολιτική, κοινωνική, γεωγραφική και πολιτιστική εμπειρία του St. Louis του 1940-1970 μου είναι μακρινή) γοητεία.

Στην ιστορία του Pruitt-Igoe, που αποκτά με χαρακτηριστική ευκολία διαστάσεις μύθου, συναντάμε την πρώτη κατάρρευση μοντερνιστικού κτιρίου, που θάβει στα συντρίμμια της τις αρχιτεκτονικές αξίες του μοντερνισμού. Οι εικόνες της κατάρρευσης υπερβαίνουν τον άμεσο συμβολισμό του τέλους μιας εποχής. Οι εποχές της Ιστορίας δεν παραδίδουν μεταξύ τους την σκυτάλη. Μεσολαβεί ο πόλεμός, η ασυνείδητη προσπάθεια της κάθε νέας οργάνωσης του κόσμου να διαλύσει, να υπονομεύσει, να γελοιοποίησει την προηγούμενη.

Το εκπληκτικό μαγνητοσκοπημένο υλικό της κατεδάφισης του Pruitt-Igoe δεν είναι ένα ανώδυνο διακοσμητικό. Βλέπεται πολύ πιο εύκολα ως τρόπος της νέας εποχής να περιφέρει εν είδει τρόπαιου το κεφάλι της προηγούμενης. Η αποτυχημένη Ιστορία της κρατικής πρόνοιας, η έλευση της ματαιότητας της συνεργατικής κοινωνίας, η κοινή παραδοχή – εντός κι εκτός γραμματείας – ότι καμία αξία δεν μπορεί να συμφιλιώσει τον πολιτισμό, κανένα πολίτευμα δεν μπορεί να ολοκληρώσει τον ακρωτηριασμένο άνθρωπο, καμία τέχνη δεν αποκαλύπτει το κάλλος και καμία γλώσσα την αλήθεια· αυτοί είναι οι λεκέδες του φιλμ που χάνονται απ’ την εικονολαγνεία του θεατή.

Έξω από την άμεση συμβολική τους χροιά, οι εικόνες του Pruitt-Igoe αποτελούν γραφήματα άγριας γεωμετρίας. Η συμπάγεια των αρχετυπικών ορθογωνίων, εικαστική έκφανση της λειότητας, της οικονομίας, της συμμόρφωσης και της ευελιξίας, αποτελεί στο πεδίο του πραγματικού την γενεσιουργό αιτία της τραχύτητας. Η λειότητα αφοπλίζει την παραγωγική ικανότητα του ασυνείδητου, η οικονομία δημιουργεί αχρησιμοποίητο πλεόνασμα δημιουργίας, η συμμόρφωση ορίζει αναποδοτικές μορφές ζωής και η ευελιξία λειτουργεί διαχωριστικά στο κατοικείν του πλήθους. Αυτή η αποστασιοποίηση είναι εμφανής και στα ντοκουμέντα του Pruitt-Igoe, όπου ο άνθρωπος δεν εμφανίζεται πουθενά. Φαίνεται πραγματικά σαν να χτίστηκε απ’την Ιστορία και να κατεδαφίστηκε απ’την μαγνητοταινία ποζάροντας λάγνα στον φακό.

Η τραχύτητα, μοναδική παρεμβολή της ανθρώπινης δημιουργίας στον μύθο του Pruitt-Igoe, υπάγεται στην πολιτική Ιστορία των ΗΠΑ όσον αφορά τους ιθύνοντες της ανέγερσής του και στις κοινωνιολογικές μεταφράσεις της ζωής των κατοίκων του. Το ενδιάμεσο της ζωής δεν χωρά στον μοντερνιστικό μύθο του, ούτε ως αιτία θανάτου του. Ο άνθρωπος της αφαίρεσης κοιτάει τις φωτογραφίες ως ηδονοβλεψίας της καταστροφής ενόσω ο κυλιόμενος διάδρομος τον προωθεί στον ασαφή κόσμο του σήμερα.

Tagged , ,