Monthly Archives: December 2011

Ερημογραφια Ι: Pruitt-Igoe

Η μεταπολεμική Αμερική είναι ένας θησαυρός αφηγήσεων και πολιτισμού. Από τον μακαρθισμό, μέσα από τους Μαύρους Πάνθηρες και τα κινήματα για τα πολιτικά δικαιώματα του 60-70, στο hip hop και αργότερα στην Sarah Palin, τον Glenn Beck και τα Occupy κινήματα, η αμερικάνικη μηχανή υπήρξε επιτυχέστατη στο να υποδηλώσει την επισφάλεια της Ιστορίας, την αδήλωτη μάχη για το τέλος του κόσμου και την προσωρινότητα της ανθρώπινης δημιουργίας σε κατάσταση μετανεωτερικότητας. Αυτή η διευρυμένη αποσύνθεση του πεδίου της ανθρώπινης δημιουργίας μετέθεσε την κριτική γοητεία από την ρομαντική αφήγηση του αμερικάνικου ονείρου των γελαστών λευκών μεσοαστών Αμερικάνων ανδρών στην ανάδειξη ενός ολόκληρου κόσμου που έχει επικαλυφθεί από τον 1:1 χάρτη που εναπόθεσε ο μύθος του καπιταλισμού της ελευθερίας στο αμερικάνικο σώμα.

Είναι έτσι ένας καταραμένος θησαυρός ιστοριών, ωμών παραμυθιών με αποκλεισμούς και γκετοποιήσεις, διαφθορά και κυριαρχία που αναβάλουν το happy end για κάποια μελλοντική στιγμή που – όπως δήλωσε ο Francis Fukuyama ισχυριζόμενος ότι η νεοφιλελεύθερη κοινοβουλευτική δημοκρατία είναι το τελευταίο πολίτευμα της Ιστορίαςδεν πρόκειται να έρθει ποτέ.

Με την πρόσφατη κυκλοφορία-αφιερώση του Kangding Ray στο κτιριακό συγκρότημα κοινωνικής κατοικίας Pruitt-Igoe, άδραξα την ευκαιρία να ρίξω μία ματιά στην ιστορία του.

Το St. Louis ήταν από τις πόλεις των ΗΠΑ που ασπάστηκαν σθεναρά τον θεσμικό ρατσισμό. Η ισχυρή παρουσία της Ku Klux Klan (η οποία – ίσως δυσανάλογα με την υπόλοιπη χώρα – κρατάει ως και σήμερα στην πολιτεία του Missouri) αποτελεί μεν μία ακραία ιδεολογικοποιημένη έκφανση του ρατσιστικού ήθους, ωστόσο, δεν θα μπορούσε να υπάρξει χωρίς νομική και πολιτισμική ανοχή. Η αναδόμηση της πόλης μετά τον τυφώνα του 1896, παράλληλη της τάσης φυλετικού διαχωρισμού του αστικού περιβάλλοντος σε όλη την Αμερική, οδήγησε το αστικό τοπίο του St. Louis σε μία μορφή άπαρτχαϊντ που την δεκαετία του 1940 στον βορρά φιλοξενούσε τον εκμεταλλευόμενο μαύρο πληθυσμό και στον νότο την λευκή αιτία εξαθλίωσής του.

Σε μία προσπάθεια που σήμερα θα ονομάζαμε “gentrification”, αποφασίστηκε να αξιοποιηθεί η γκετοποιημένη περιοχή DeSotto-Carr για την ανέγερση συγκροτημάτων κοινωνικής κατοικίας ύπο την κυριότητα της αμερικάνικης κυβέρνησης. Μέρος αυτού του πλάνου αποτέλεσε και η έκταση στην οποία υλοποιήθηκε το μοντερνιστικό ορθόδοξο Pruitt-Igoe, ένα έργο 33 κτιρίων 11 ορόφων στα οποία υπήρχε σαφής κτιριακός διαχωρισμός μεταξύ λευκών και μαύρων. Για μία πλειάδα λόγων, το Pruitt-Igoe απέτυχε ως εγχείρημα και εκκενώθηκε σταδιακά μέχρι την ολοκλήρωσή της κατεδάφισής του το 1976.

Μία αναλυτική ιστορία του Pruitt-Igoe μπορεί να βρεθεί στα ελληνικά στο t12 online και στα αγγλικά, το άρθρο της wikipedia είναι παραπάνω απο επαρκές για τα διαδικτυακά πλαίσια.

Σκοπός αυτού του άρθρου δεν είναι να επανεγγραφεί η ιστορία του Pruitt-Igoe, κάτι που άλλωστε δεν είμαι και σε θέση να κάνω. Αντ’ αυτού, προτιμώ να τονίσω κάποια σημεία που μου άσκησαν μία ιδιαίτερη εικαστική (αναγκαστικά, καθώς η άμεση πολιτική, κοινωνική, γεωγραφική και πολιτιστική εμπειρία του St. Louis του 1940-1970 μου είναι μακρινή) γοητεία.

Στην ιστορία του Pruitt-Igoe, που αποκτά με χαρακτηριστική ευκολία διαστάσεις μύθου, συναντάμε την πρώτη κατάρρευση μοντερνιστικού κτιρίου, που θάβει στα συντρίμμια της τις αρχιτεκτονικές αξίες του μοντερνισμού. Οι εικόνες της κατάρρευσης υπερβαίνουν τον άμεσο συμβολισμό του τέλους μιας εποχής. Οι εποχές της Ιστορίας δεν παραδίδουν μεταξύ τους την σκυτάλη. Μεσολαβεί ο πόλεμός, η ασυνείδητη προσπάθεια της κάθε νέας οργάνωσης του κόσμου να διαλύσει, να υπονομεύσει, να γελοιοποίησει την προηγούμενη.

Το εκπληκτικό μαγνητοσκοπημένο υλικό της κατεδάφισης του Pruitt-Igoe δεν είναι ένα ανώδυνο διακοσμητικό. Βλέπεται πολύ πιο εύκολα ως τρόπος της νέας εποχής να περιφέρει εν είδει τρόπαιου το κεφάλι της προηγούμενης. Η αποτυχημένη Ιστορία της κρατικής πρόνοιας, η έλευση της ματαιότητας της συνεργατικής κοινωνίας, η κοινή παραδοχή – εντός κι εκτός γραμματείας – ότι καμία αξία δεν μπορεί να συμφιλιώσει τον πολιτισμό, κανένα πολίτευμα δεν μπορεί να ολοκληρώσει τον ακρωτηριασμένο άνθρωπο, καμία τέχνη δεν αποκαλύπτει το κάλλος και καμία γλώσσα την αλήθεια· αυτοί είναι οι λεκέδες του φιλμ που χάνονται απ’ την εικονολαγνεία του θεατή.

Έξω από την άμεση συμβολική τους χροιά, οι εικόνες του Pruitt-Igoe αποτελούν γραφήματα άγριας γεωμετρίας. Η συμπάγεια των αρχετυπικών ορθογωνίων, εικαστική έκφανση της λειότητας, της οικονομίας, της συμμόρφωσης και της ευελιξίας, αποτελεί στο πεδίο του πραγματικού την γενεσιουργό αιτία της τραχύτητας. Η λειότητα αφοπλίζει την παραγωγική ικανότητα του ασυνείδητου, η οικονομία δημιουργεί αχρησιμοποίητο πλεόνασμα δημιουργίας, η συμμόρφωση ορίζει αναποδοτικές μορφές ζωής και η ευελιξία λειτουργεί διαχωριστικά στο κατοικείν του πλήθους. Αυτή η αποστασιοποίηση είναι εμφανής και στα ντοκουμέντα του Pruitt-Igoe, όπου ο άνθρωπος δεν εμφανίζεται πουθενά. Φαίνεται πραγματικά σαν να χτίστηκε απ’την Ιστορία και να κατεδαφίστηκε απ’την μαγνητοταινία ποζάροντας λάγνα στον φακό.

Η τραχύτητα, μοναδική παρεμβολή της ανθρώπινης δημιουργίας στον μύθο του Pruitt-Igoe, υπάγεται στην πολιτική Ιστορία των ΗΠΑ όσον αφορά τους ιθύνοντες της ανέγερσής του και στις κοινωνιολογικές μεταφράσεις της ζωής των κατοίκων του. Το ενδιάμεσο της ζωής δεν χωρά στον μοντερνιστικό μύθο του, ούτε ως αιτία θανάτου του. Ο άνθρωπος της αφαίρεσης κοιτάει τις φωτογραφίες ως ηδονοβλεψίας της καταστροφής ενόσω ο κυλιόμενος διάδρομος τον προωθεί στον ασαφή κόσμο του σήμερα.

Advertisements
Tagged , ,

GR†LLGR†LL

Η ζωντανή εργασία αυτού του κόσμου είναι για πολλούς αόρατη.

Tagged ,